Czas czytania:14 Minut, 20 Sekund

Ostatnia aktualizacja 28 września 2022

 

Calcipotriol

Wskazanie

Łuszczyca o nieokreślonym typie

ICD-11

EA90.Z

Kody ATC

 

INN

Calcipotriol

Rodzaj leku

Środek chemiczny

Typ listy

Podstawowa

Formulacje

Miejscowo > Miejscowo > Krem: 50 µg na mL (0,005%)

Miejscowo > Miejscowo > Lotion: 50 µg na mL (0,005%)

Miejscowo > Miejscowo > Maść: 50 µg na mL (0,005%)

Płeć

Wszystkie

Wiek

Polecany również dla dzieci

Ograniczenie wiekowe

 

Ograniczenie masy

 

Alternatywy terapeutyczne

kalcytriol (kody ATC: D05AX03)

takalcitol (kody ATC: D05AX04)

Informacje o patentach

Patenty wygasły w większości jurysdykcji

 

Zalecenie komitetu ekspertów

Komitet Ekspertów zauważył, że łuszczyca jest bolesną i upośledzającą chorobą o znacznym obciążeniu globalnym i zmiennej częstości występowania w różnych populacjach. W rezolucji Światowego Zgromadzenia Zdrowia z 2014 r. w sprawie łuszczycy uznano wpływ łuszczycy na zdrowie publiczne oraz potrzebę zintegrowanego podejścia do zarządzania. Ciężkie postacie choroby są często leczone za pomocą terapii systemowych, ale mogą one powodować znaczną toksyczność i wymagają starannego monitorowania. Leczenie miejscowe, takie jak kalcypotriol, może być cenną alternatywą, szczególnie w przypadku umiarkowanej choroby.  Komitet zauważył, że miejscowo stosowany kalcypotriol jest bardziej skuteczny niż placebo, ale nie tak skuteczny jak miejscowo stosowane kortykosteroidy (np. betametazon), klasa leków, która została włączona do EML (lista leków podstawowych) od czasu opublikowania pierwszego wykazu. Kalcypotriol może być jednak przydatny u pacjentów, którzy nie tolerują kortykosteroidów lub gdy toksyczność związana z długotrwałą ekspozycją na kortykosteroidy staje się problemem. Kalcypotriol ma korzystny profil bezpieczeństwa w porównaniu z kortykosteroidami stosowanymi miejscowo ze względu na niskie wchłanianie ogólnoustrojowe. Jest on łatwy w użyciu, szeroko dostępny i odpowiedni do stosowania zarówno u dorosłych, jak i u dzieci.  Komitet Ekspertów zauważył, że chociaż istnieją ograniczone dowody na skuteczność kalcypotriolu w łuszczycy skóry głowy, może on być odpowiednią alternatywą dla przedłużonego stosowania miejscowego kortykosteroidów na skórę głowy. Preparaty w postaci lotionu mogą być bardziej akceptowane przez pacjentów do stosowania na skórę głowy.   Dlatego też Komitet Ekspertów zalecił włączenie kalcypotriolu do podstawowego wykazu EML (lista leków podstawowych) i EML (lista leków podstawowych) c w leczeniu umiarkowanych postaci łuszczycy.

Tło

Kalcypotriol nie był wcześniej brany pod uwagę przy włączaniu do EML (lista leków podstawowych) i EML (lista leków podstawowych) c.  EML (lista leków podstawowych) i EML (lista leków podstawowych) c obejmują obecnie walerian betametazonu i octan hydrokortyzonu w kremie lub maści, 5% roztwór smoły węglowej i 5% roztwór kwasu salicylowego w leczeniu łuszczycy.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Łuszczyca dotyka ludzi na całym świecie, ale częstość jej występowania jest bardzo zróżnicowana i waha się od 0,09% w Zjednoczonej Republice Tanzanii do ponad 10% w Norwegii (1). Szacuje się, że co najmniej 60 milionów ludzi na całym świecie jest dotkniętych tą chorobą (2,3).  Łuszczyca różni się pod względem morfologii, rozmieszczenia, nasilenia i przebiegu. Choroba może pojawić się w każdym wieku: opisywano ją zarówno u noworodków, jak i u osób starszych. Najczęstszy wiek pojawienia się łuszczycy po raz pierwszy waha się od 15 do 20 lat, a następnie od 55 do 60 lat (1,4). Najczęstszą postacią łuszczycy jest łuszczyca plackowata, w której można zaobserwować ostro odgraniczone, okrągłe/owalne lub nummularne (wielkości monety) blaszki. Ta forma stanowi 80-90% przypadków łuszczycy (1). Jakość życia osób z łuszczycą jest niższa niż osób zdrowych bez tej choroby i podobna lub gorsza niż u osób z innymi chorobami przewlekłymi (4,5).

Korzyści

Przeglądy systematyczne W przeglądzie systematycznym Cochrane z 2013 roku obejmującym 177 badań (34 808 uczestników) porównano skuteczność, tolerancję i bezpieczeństwo leczenia miejscowego przewlekłej łuszczycy plackowatej w porównaniu z placebo oraz analogów witaminy D z innymi metodami leczenia miejscowego (6).  Analogi witaminy D w porównaniu z placebo Dwadzieścia badań analogów witaminy D (10 z użyciem kalcypotriolu, sześć z użyciem kalcytriolu i dwa z użyciem takalcitolu) w łuszczycy plackowatej objęło 3771 uczestników. Pierwszorzędowe wyniki skuteczności obejmowały: ocenę ogólnej poprawy przez badacza lub globalną ocenę nasilenia choroby przez badacza (IAGI/IGA); całkowite wyniki nasilenia choroby; wskaźnik powierzchni i nasilenia łuszczycy (PASI); ocenę ogólnej poprawy przez pacjenta lub globalną ocenę nasilenia choroby przez pacjenta (PAGI/PGA); oraz połączony punkt końcowy tych czterech pomiarów. Połączone wyniki (standaryzowana średnia różnica (SMD), 95% przedział ufności (CI)) dla wszystkich metod leczenia łącznie oraz dla kalcypotriolu, kalcytriolu i takalcitolu przedstawiono w Tabeli 7.   Tabela 7. Skuteczność analogów witaminy D w porównaniu z placebo w leczeniu łuszczycy: połączone wyniki 20 badań <odnośnik do WHO Technical Report Series, No. 1035> Analogi witaminy D w porównaniu z silnymi kortykosteroidami stosowanymi miejscowo W ośmiu badaniach (2655 uczestników) przedstawiono dane dotyczące skuteczności trzech analogów witaminy D (kalcypotriol, kalcytriol i takalcitol) w porównaniu z silnymi kortykosteroidami (dipropionian betametazonu, walerian betametazonu, desoksymetazon, diacetat diflorazonu i fluocinonid). Ogólnie rzecz biorąc, nie stwierdzono statystycznie istotnej różnicy między analogami witaminy D a silnymi kortykosteroidami w odniesieniu do pierwszorzędowych wyników skuteczności. SMD dla wszystkich sześciu porównywanych metod leczenia dla IAGI wynosiła 0,17 (95% CI -0,04 do 0,37).   W przypadku wyniku IAGI/IGA jedno badanie wykazało, że kalcypotriol był istotnie lepszy niż fluocinonid (SMD – 0,58, 95% CI -0,99 do -0,18). Kalcypotriol był istotnie mniej skuteczny niż zarówno diflorazonu diacetat 0,05% maść (SMD 0,27, 95% CI 0,02 do 0,52), jak i betametazonu dipropionian (SMD 0,43, 95% CI 0,28 do 0,58). Nie zaobserwowano istotnych statystycznie różnic pomiędzy kalcypotriolem a walerianem betametazonu, kalcytriolem a dipropionianem betametazonu oraz kalcytriolem a walerianem betametazonu.  Porównania różnych analogów witaminy D Trzy badania (498 uczestników) dostarczyły danych IAGI/IGA do porównań różnych analogów witaminy D. W analizie stwierdzono istotną różnicę na korzyść kalcypotriolu w porównaniu z takalcitolem (SMD -0,47, 95% CI -0,73 do -0,21), ale nie w porównaniu z kalcytriolem (SMD 0,00, 95% CI -0,25 do 0,25) lub maxakalcitolem (SMD 0,43, 95% CI -0,12 do 0,98).  Analogi witaminy D w porównaniu z innymi metodami leczenia W odniesieniu do wyniku IAGI/IGA, kalcypotriol podawany dwa razy na dobę był istotnie skuteczniejszy niż politerapia smołą węglową (SMD -0,59, 95% CI -0,87 do -0,31), a stosowanie analogu witaminy D raz na dobę było istotnie mniej skuteczne niż stosowanie dwa razy na dobę (SMD -0,24, 95% CI -0,38 do -0,09). Nie zaobserwowano istotnych różnic pomiędzy stosowaniem kalcypotriolu dwa razy dziennie a innymi komparatorami, w tym monoterapią smołą węglową, dipropionianem betametazonu + kwasem salicylowym oraz takrolimusem stosowanym miejscowo.  Inne badania porównawcze W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu porównywano kalcypotriol z walerianianem betametazonu w leczeniu przez 6 tygodni u 409 uczestników z łuszczycą (7). Skuteczność oceniano na podstawie wskaźnika PASI w 2, 4 i 6 tygodniu. Zmniejszenie PASI było istotne statystycznie we wszystkich punktach czasowych dla obu metod leczenia i nie było istotnych różnic pomiędzy poszczególnymi metodami leczenia. Po 6 tygodniach leczenia średnia redukcja PASI wynosiła 5,50 dla kalcypotriolu i 5,32 dla betametazonu. Kalcypotriol powodował większe miejscowe podrażnienie.   W innym badaniu porównano bezpieczeństwo i tolerancję kremu z kalcypotriolem z kremem z 17-walerianem betametazonu w leczeniu łuszczycy plackowatej w wieloośrodkowym, podwójnie zaślepionym, równoległym badaniu grupowym (8). Średnia procentowa redukcja PASI od linii podstawowej do końca leczenia wynosiła 47,8% w grupie kalcypotriolu i 45,4% w grupie betametazonu. Redukcja w stosunku do wartości wyjściowej była wysoce istotna w obu grupach, ale różnica między grupami nie była istotna.  W badaniu z udziałem 106 pacjentów z przewlekłą łuszczycą plackowatą porównano kalcypotriol stosowany dwa razy dziennie z dithranolem w kremie stosowanym raz dziennie (schemat krótkiego kontaktu) (9). Średnia procentowa redukcja PASI od wartości wyjściowej do końca leczenia wyniosła 57,0% w grupie kalcypotriolu i 63,6% w grupie ditranolu, bez istotnej statystycznie różnicy między grupami.  Skuteczność analogów witaminy D u dzieci z łuszczycą W wieloośrodkowym, prospektywnym, otwartym badaniu oceniano skuteczność i bezpieczeństwo stosowania kalcypotriolu podawanego miejscowo dwa razy na dobę przez okres do 8 tygodni u 58 dzieci z łuszczycą (10). Od początku do końca leczenia obserwowano istotne statystycznie zmniejszenie średniej punktacji PASI. Znaczącą poprawę lub ustąpienie objawów odnotowano u 65% uczestników (w ocenie badacza) i 62% uczestników (w ocenie pacjenta). W trakcie leczenia nie zaobserwowano istotnych zmian stężenia wapnia zjonizowanego w surowicy ani innych parametrów biochemicznych i hematologicznych.   W wieloośrodkowym, prospektywnym, podwójnie ślepym, równoległym badaniu grupowym oceniano skuteczność i bezpieczeństwo stosowania kalcypotriolu u 77 dzieci (w wieku 2-14 lat) ze stabilną łuszczycą obejmującą mniej niż 30% powierzchni ciała (11). Uczestnicy zostali przydzieleni do otrzymywania kalcypotriolu dwa razy dziennie przez 8 tygodni lub placebo. Obie grupy leczenia wykazały znaczącą poprawę w PASI od linii podstawowej do końca leczenia, a różnica między grupami nie była statystycznie istotna. Nie odnotowano żadnych poważnych działań niepożądanych, w szczególności związanych z metabolizmem wapnia i kości.

Szkody

Szacuje się, że miejscowe podrażnienie skóry może wystąpić nawet u 20% pacjentów stosujących miejscowe analogi witaminy D. Jest to problem kliniczny, gdy leczenie jest stosowane na twarz i dlatego kalcypotriol i inne środki nie są stosowane w łuszczycy twarzy.   Zgłaszano również występowanie ogólnoustrojowej hiperkalcemii. Stosowanie kalcypotriolu nie było często związane z klinicznie istotną hiperkalcemią, prawdopodobnie dlatego, że jest on szybko metabolizowany po zastosowaniu miejscowym. Przypadki, w których ją odnotowano, to na ogół pojedyncze podwyższone wartości w badaniach, w których stosowano analogi witaminy D przez 52 tygodnie (12-14). W badaniu z udziałem hospitalizowanych pacjentów z ciężką i rozległą łuszczycą, otrzymujących do 360 g kalcypotriolu (50 mikrogramów/g) maści tygodniowo, stwierdzono, że leczenie nie miało wpływu na obrót kostny, ale u pięciu z 16 pacjentów wystąpiła hiperkalcemia z obniżeniem stężenia hormonu przytarczyc w surowicy; powróciło ono do normy w ciągu 2 dni od zaprzestania leczenia (15).  We wspomnianym powyżej przeglądzie Cochrane przeanalizowano działania niepożądane odnotowane we włączonych badaniach (6). W jedenastu badaniach oceniano miejscowe lub ogólnoustrojowe działania niepożądane związane z kalcypotriolem, lub oba te działania. Odsetek wycofań z powodu miejscowych działań niepożądanych wynosił od 4% do 14%, a odsetek działań niepożądanych wynosił od 20% do 41%. W większych badaniach częstość występowania działań niepożądanych była wyższa (średnia ważona: 36%). W 52-tygodniowym badaniu podrażnienie twarzy wystąpiło u 30% uczestników we wczesnej fazie badania, ale częstość ta zmniejszyła się z czasem. Ogólnoustrojowe działania niepożądane występowały rzadziej, a w pięciu z ośmiu badań nie odnotowano ich istotnego wpływu.   W czterech badaniach oceniano zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe działania niepożądane związane ze stosowaniem takalcitolu. Odsetek wycofań z powodu miejscowych zdarzeń niepożądanych wynosił od 0% do 6%, a odsetek zdarzeń niepożądanych wynosił od 10% do 21%. W trzech badaniach nie stwierdzono ogólnoustrojowych zdarzeń niepożądanych. W jednym badaniu stwierdzono, że u ponad połowy uczestników z łuszczycą zajmującą 10-20% powierzchni ciała przekroczono zalecaną dawkę dobową 5 g/dobę (do 13 g/dobę). Nie odnotowano jednak wpływu na homeostazę wapnia. Ogólnoustrojowe działania niepożądane stwierdzono u ponad połowy uczestników niekontrolowanego badania, ale tylko 6/155 zdarzeń uznano za związane z leczeniem.  W trzech badaniach oceniano działania niepożądane związane ze stosowaniem kalcytriolu. W jednym badaniu oceniano tolerancję i ogólnoustrojowe działania niepożądane kalcytriolu stosowanego w monoterapii (3 mikrogramy/g maści dwa razy na dobę) u 253 pacjentów. Trzy procent uczestników wycofało się z badania z powodu działań niepożądanych, a 15% zgłosiło miejscowe działania niepożądane.  Odsetek wycofań z powodu ogólnoustrojowych zdarzeń niepożądanych był niski (0,4%), ale odnotowano cztery przypadki hiperkalcemii. Działanie wysokich dawek kalcytriolu (15 mikrogramów/g raz dziennie) było testowane na trzech grupach uczestników, przy czym ilość stosowanego leku była proporcjonalna do obszaru objętego chorobą. Nie zaobserwowano żadnych ogólnoustrojowych działań niepożądanych, podrażnienia skóry, ani istotnych klinicznie zmian w parametrach życiowych, hematologicznych, biochemicznych, moczu lub elektrokardiogramie.  W badaniach dotyczących stosowania kalcypotriolu u dzieci odnotowano niewielki stopień miejscowego podrażnienia u niektórych dzieci, ale nie obserwowano zaburzeń krwi, w tym zaburzeń metabolizmu wapnia (10,11,16).  Stosowanie w ciąży Brak jest odpowiednich, dobrze kontrolowanych badań dotyczących stosowania kalcypotriolu w czasie ciąży. W badaniach na zwierzętach odnotowano nieprawidłowości w rozwoju płodu. Zaleca się, aby kalcypotriol był stosowany w czasie ciąży tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści uzasadniają potencjalne ryzyko.

Koszt / efektywność kosztowa

W badaniu efektywności kosztowej porównano miejscowo stosowany kalcypotriol z krótko działającym dithranolem w leczeniu łagodnej do umiarkowanej łuszczycy plackowatej (17). Uwzględniono jedynie koszty leczenia farmakologicznego ponoszone przez brytyjską Narodową Służbę Zdrowia. Biorąc pod uwagę tylko koszty leczenia farmakologicznego, kalcypotriol był opcją bardziej efektywną, a także bardziej kosztowną. W długim okresie czasu, leczenie pierwszego rzutu kalcypotriolem miało najwyższy oczekiwany koszt za skuteczne leczenie w wysokości 164,91 £, w porównaniu z 126,25 £ w przypadku ditranolu o krótkim kontakcie.  Podane koszty dla kalcypotriolu wynoszą: 7,43 £ (30 g) w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, 149-263 USD (60 g) w USA, 254-282 Can$ (60 g) w Kanadzie i 9,70 € we Włoszech.

Wytyczne WHO

Wytyczne WHO dotyczące postępowania w łuszczycy nie są dostępne.

Dostępność

Calcipotriol jest licencjonowany do stosowania w 97 krajach na całym świecie.

Inne względy

Stosowanie kalcypotriolu może oszczędzić stosowanie steroidów. We wniosku krótko opisano działania niepożądane miejscowo stosowanych kortykosteroidów, a konkretnie tolerancję, tachyfilaksję lub zmniejszający się z czasem efekt terapeutyczny, co wykazano w badaniach nad wypryskiem (18). We wniosku podkreślono również, że we wszystkich środowiskach, a szczególnie w klimacie ciepłym i wilgotnym, niewłaściwe stosowanie kremów lub maści zawierających steroidy na infekcje lub zakażenia prowadzi do zahamowania stanu zapalnego, a następnie rozprzestrzeniania się wtórnej infekcji (19,20), jak również do alergicznego kontaktowego zapalenia skóry nasilającego się przy wielokrotnym stosowaniu (21).

Referencje

                                                                                                                                          1.Światowy raport na temat łuszczycy. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2016 (https://apps.who.int/iris/handle/10665/204417, dostęp 15 czerwca 2021).2.Mehrmal S, Uppal P, Nedley N, Giesey RL, Delost GR. The global, regional, and national burden of psoriasis in 195 countries and territories, 1990 to 2017: a systematic analysis from the Global Burden of Disease Study 2017. J Am Acad Dermatol. 2021;84(1):46-52. 3.Parisi R, Iskandar IYK, Kontopantelis E, Augustin M, Griffiths CEM, Ashcroft DM National, regional, and worldwide epidemiology of psoriasis: systematic analysis and modelling study. BMJ. 2020;369:m1590. 4.Langley RG, Krueger GG, Griffiths CE. Psoriasis: epidemiology, clinical features, and quality of life. Ann Rheum Dis. 2005;64(Suppl 2):ii18-23; dyskusja ii4-5. 5.Bhosle MJ, Kulkarni A, Feldman SR, Balkrishnan R. Quality of life in patients with psoriasis. Health Qual Life Outcomes. 2006;4:35. 6.Mason AR, Mason J, Cork M, Dooley G, Hancock H. Topical treatments for chronic plaque psoriasis. Cochrane Database Syst Rev. 2013(3):CD005028. 7.Cunliffe WJ, Berth-Jones J, Claudy A, Fairiss G, Goldin D, Gratton D, et al. Comparative study of calcipotriol (MC 903) maintment and betamethasone 17-valerate ointment in patients with psoriasis vulgaris. J Am Acad Dermatol. 1992;26(5 Pt 1):736-43. 8.Molin L, Cutler TP, Helander I, Nyfors B, Downes N. Comparative efficacy of calcipotriol (MC903) cream and betamethasone 17-valerate cream in the treatment of chronic plaque psoriasis. A randomized, double-blind, parallel group multicentre study. Calcipotriol Study Group. Br J Dermatol. 1997;136(1):89-93. 9.van de Kerkhof PC, van der Valk PG, Swinkels OQ, Kucharekova M, de Rie MA, de Vries HJ, et al. A comparison of twice-daily calcipotriol ointment with once-daily short-contact dithranol cream therapy: a randomized controlled trial of supervised treatment of psoriasis vulgaris in Br J Dermatol. 2006;155(4):800-7. 10.Darley CR, Cunliffe WJ, Green CM, Hutchinson PE, Klaber MR, Downes N. Safety and efficacy of calcipotriol ointment (Dovonex) in treating children with psoriasis vulgaris. Br J Dermatol. 1996;135(3):390-3. 11.Oranje AP, Marcoux D, Svensson A, Prendiville J, Krafchik B, Toole J, et al. Topical calcipotriol in childhood psoriasis. J Am Acad Dermatol. 1997;36(2 Pt 1):203-8. 12.Lebwohl M, Ortonne JP, Andres P, Briantais P. Calcitriol ointment 3 microg/g is safe and effective over 52 weeks for the treatment of mild to moderate plaque psoriasis. Cutis. 2009;83(4):205-12. 13.Langner A, Ashton P, Van De Kerkhof PC, Verjans H. A long-term multicentre assessment of the safety and tolerability of calcitriol ointment in the treatment of chronic plaque psoriasis Br J Dermatol. 1996;135(3):385-9. 14.Kircik L. Efficacy and safety of topical calcitriol 3 microg/g ointment, a new topical therapy for chronic plaque psoriasis. J Drugs Dermatol. 2009;8(8 Suppl):s9-16. 15.Bourke JF, Mumford R, Whittaker P, Iqbal SJ, Le Van LW, Trevellyan A, et al. The effects of topical calcipotriol on systemic calcium homeostasis in patients with chronic plaque psoriasis. J Am Acad Dermatol. 1997;37(6):929-34. 16.Fabrizi G, Vultaggio P. Calcipotriol and psoriasis in children. J Dermatolog Treatment. 1997;8:221-3. 17.Ashcroft DM, Li Wan Po A, Williams HC, Griffiths CE. Cost-effectiveness analysis of topical calcipotriol versus short-contact dithranol. In the treatment of mild to moderate plaque psoriasis. Pharmacoeconomics. 2000;18(5):469-76. 18.Brunner PM, Khattri S, Garcet S, Finney R, Oliva M, Dutt R, et al. A mild topical steroid leads to progressive anti-inflammatory effects in the skin of patients with moderate-to-severe atopic dermatitis. J Allergy Clin Immunol. 2016;138(1):169-78. 19.Mehta AB, Nadkarni NJ, Patil SP, Godse KV, Gautam M, Agarwal S. Topical corticosteroids in dermatology. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2016;82(4):371-8. 20.Jacobs JA, Kolbach DN, Vermeulen AH, Smeets MH, Neuman HA Tinea incognito due to Trichophytom rubrum po miejscowej steroidoterapii. Clin Infect Dis. 2001;33(12):E142-4. 21.Lepoittevin JP, Drieghe J, Dooms-Goossens A. Badania u pacjentów z alergią kontaktową na kortykosteroidy. Understanding cross-reactivity among different steroids. Arch Dermatol. 1995;131(1):31-7.

 

 

O Autorze

Szczęśliwy
Szczęśliwy
0
Smutny
Smutny
0
Ożywiony
Ożywiony
0
Senny
Senny
0
Zły
Zły
0
Cud
Cud
0
Oceń
portal medyczny Poprzednia Żywica Podophyllum
portal medyczny Następna Cypionian estradiolu plus octan medroksyprogesteronu
Home
Konto
Zakupy
Szukaj